aktuelno
    VREMEPLOV: Ovi događaji su obeležili današnji dan kroz istoriju!
    zanimljivosti

    VREMEPLOV: Ovi događaji su obeležili današnji dan kroz istoriju!

    • icon
    • icon

    Na današnji dan umro je srpski pisac Mehmed-Meša Selimović.

    • icon
    • icon Pixabay.com
    • icon
    • icon

    1533 - Papa Klement VII zapretio je engleskom kralju

    Henriju VIII da će ga ekskomunicirati iz rimokatoličke crkve ako

    ne obnovi brak s Katarinom Aragonskom, od koje se razveo u maju

    1533. Henri VIII je ignorisao pretnju, raskinuo sve veze s Vatikanom

    i 1534. osnovao je Anglikansku crkvu, proglasivši sebe za njenog

    poglavara.

    1804 - Bivši potpredsednik SAD Aron Ber ubio je bivšeg

    ministra finansija Aleksandera Hamiltona u dvoboju izazvanom

    političkim rivalstvom i međusobnim optužbama.

    1844 - Rođen je kralj Petar I Karađorđević (poznat

    i kao Kralj Oslobodilac), kralj Srbije od 1903. do 1918. i

    potom Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca do smrti 1921. Tokom

    njegove uprave ojačane su političke i kulturne veze s

    južnoslovenskim narodima a Srbija je doživljavana kao svojevrsni

    južnoslovesnki Pijemont. Pored razvoja parlamentarizma, njegova

    vladavina obeležena je i samovoljom grupe oficira zaverenika iz

    1903. pripadnika "Crne ruke". Posle zbacivanja s prestola 1858.

    njegovog oca kneza Aleksandra Karađorđevića, živeo je u

    inostranstvu i završio je Vojnu akademiju u Sen Siru i višu

    Vojnu akademiju u Mecu. Učestovao je kao dobrovoljac u Legiji

    stranaca u Francusko-pruskom ratu 1870. i 1871, kada je zbog

    ispoljene hrabrosti odlikovan Ordenom Legije časti, postavši

    jedini evropski vladalac koji je to odličje zaslužio na bojnom

    polju. Pod imenom Petar Mrkonjić u bosansko-hercegovačkom ustanku

    protiv Turaka komandovao je 1875. i 1876. jednim ustaničkim

    odredom. Posle ubistva kralja Aleksandra Obrenovića, Skupština

    Srbije ga je 15. juna 1903. izabrala za kralja. U Balkanskim

    ratovima je kao vrhovni komandant predvodio do pobede srpsku

    vojsku, a s vlasti se povukao 1914. u korist sina Aleksandra koji

    je u njegovo ime vladao kao regent. U Prvom svetskom ratu 1915.

    prošao je sa srpskom vojskom preko planinskih bespuća do jadranske

    i jonske obale. Preveo je na srpski spis "O slobodi" engleskog

    filozofa Džona Stjuarta Mila.

    1863 - Rođen je srpski biolog Živojin Jurišić, osnivač

    Muzeja srpske zemlje i Srpskog botaničkog društva. U rodnom Šapcu

    završio je gimnaziju, a Veliku školu u Beogradu. Proučavao je

    floru Srbije, Bugarske, današnje Makedonije i Bosne i objavio niz

    naučnih radova. Prikupio je veliku zbirku narodnih imena biljaka i

    popularisao biljne kulture.

    1882 - Gušeći bunt u Egiptu, britanske trupe su napale

    Aleksandriju, a zatim zauzele Kairo i čitavu zemlju. Potom je na

    međunarodnoj konferenciji utvrđen sporazum o bezbednosti Sueckog

    kanala, za Veliku Britaniju izuzetno značajnog plovnog puta zbog

    britanskih kolonija u Aziji, pa su od tada Britanci, zajedno s

    Francuzima, nadžirali Kanal, čime je Egipat potpao pod punu

    zavisnost od velikih sila. Egipat je tek 1956. preuzeo kontrolu nad

    Sueckim kanalom.

    1920 - Rođen je američki filmski i pozorišni glumac

    ruskog porekla Jul Briner, upečatljiva, snažna ličnost. Pojavio

    je u brojnim filmovima, ali je verovatno najviše upamćen po

    ulozi u muzičkom filmu "Kralj i ja", za koji je nagrađen Oskarom,

    a godinama je igrao u istoimenoj pozorišnoj predstavi. Ostali

    filmovi: "Deset božjih zapovesti", "Anastasija", "Braća Karamazovi",

    "Solomon i Saba", "Sedmorica veličanstvenih", "Taras Buljba",

    "Zapadni svet".

    1921 - Posle pobede revolucije, privremena narodna vlada je

    proglasila nezavisnost Mongolije pod nazivom Narodna republika

    Mongolija.

    1935 - Umro je francuski oficir jevrejskog porekla Alfred

    Drajfus, koji je 1894. optužen da je Nemačkoj odavao vojne tajne.

    Osuđen je na doživotnu robiju, samo na osnovu sumnji i izjava

    grafoloških stručnjaka i poslat je u jedan od najgorih zatvora u

    svetu u Francuskoj Gvajani. U njegovu odbranu ustao je poznati pisac

    Emil Zola, koji je pod naslovom "Optužujem" u listu "L'oror"

    objavio otvoreno pismo predsedniku Republike. Tek u julu 1906.

    kapetan Drajfus je rehabilitovan, vraćen u vojsku i unapređen u

    čin majora.

    1937 - Umro je američki kompozitor Džordž Geršvin,

    koji je u klasičnu muziku uneo elemente folklora, popularne muzike,

    crnačkih duhovnih pesama i bluza. Dela: opera "Porgi i Bes",

    simfonijska fantazija "Amerikanac u Parizu", "Klavirski kloncert

    u F-duru", kompozicije za klavir i orkestar, "Melanholična rapsodija",

    muzika za filmove.

    1982 - Umro je srpski pisac Mehmed-Meša Selimović,

    član Srpske akademije nauka i umetnosti, jedan od najvećih srpskih

    književnika 20. veka. Završio je Filozofski fakultet u Beogradu i

    do Drugog svetskog rata bio je profesor u gimnaziji u rodnoj Tuzli.

    Po izlasku iz ustaškog logora 1943. otišao je u partizane, a posle

    rata bio je direktor drame Narodnog pozorišta u Sarajevu,

    umetnički direktor "Bosna-filma" i glavni urednik "Svjetlosti".

    Zbog progona kojem su ga podvrgli bosanski političari, najviše

    zbog toga što je sebe definisao kao srpskog pisca, prešao je u

    Beograd i u njemu ostao do smrti. Dela: romani "Derviš i smrt",

    "Tišina", "Tvrđava", "Magla i mjesečina", "Krug" (nedovršen),

    zbirke pripovedaka "Prva četa", "Tuđa zemlja", "Djevojka zlatne

    kose", studija "Za i protiv Vuka", eseji "Pisci, mišljenja,

    razgovori", memoarska proza "Sjećanja".

    1989 - Umro je engleski pozorišni i fimski glumac,

    režiser i producent Lorens Olivije, jedan od najvećih tumača

    likova iz dela Vilijama Šekspira, prvi glumac kojem je za života

    dodeljena plemićka titula. Dobitnik je više nagrada "Emi" za

    TV stvaralaštvo, nagrađivan je na festivalu u Kanu, dobio

    je Oskara za film "Hamlet". Ostali filmovi: "Henri V", "Ričard

    III", "Princ i igračica", "Tri sestre", "Orkanski visovi",

    "Rebeka", "Ledi Hamilton", "Keri", "Otelo", "Spartak" , "Kartum",

    "Ponos i predrasuda", "Bani Lejk je nestala", "Maratonac".

    1991 - Avion s muslimanskim hodočasnicima iz Nigerije

    srušio se u plamenu u gradu Džeda u Saudijskoj Arabiji, što nije

    preživeo niko od putnika. U avionu se nalazilo 261 lice, s

    članovima posade.

    1995 - Vojska Republike Srpske zauzela je Srebrenicu i

    tokom narednih dana, prema izveštaju Komisije Vlade RS, ubijeno

    je oko 7.800 zarobljenih muškaraca, što je od strane Haškog

    tribunala okvalifikovano kao genocid. Prema dokumentaciji Centra

    za istraživanje zločina nad srpskim narodom, iz zaštićene zone

    UN Srebrenica muslimanske snage su od 1992. do 1995. u napadima na

    okolna srpska sela ubile 3.287 ljudi.

    2000 - U eksploziji oštećenog naftovoda na jugu Nigerije

    poginulo je oko 200 ljudi.

    2002 - Italijanska skupština dopustila je muškim

    naslednicima prestola da se vrate u zemlju, okončavši posle 56

    godina njihovo izbeglištvo, kao posledicu saradnje pripadnika

    italijanske kraljevske kuće Savoja s fašističkim režimom Benita

    Musolinija.

    2003 - Indija i Pakistan obnovili su autobuski saobraćaj između Nju Delhija i Lahorea, posle decenija neprijateljstva dve susedne zemalje, koje razdvaja religioznost pored etničke bliskosti.

    2006 - Umro je osnivač i vođa legendarne britanske rok

    grupe "Pink flojd" Sid Baret. Vođa "Pink flojda" je rođen kao

    Rodžer Baret u Kembridžu, a članove buduće grupe Rodžera

    Votersa i Dejvida Gilmora upoznao je u školi u univerzitetskom

    gradu.

    2006 - U sedam eksplozija bombi na železničkoj mreži u

    indijskom gradu Bombaju (Mumbaj) poginulo je oko 200 ljudi, a preko

    700 je povređeno. Eksplozije su bile deo dobro koordinisanog napada

    za koji ni jedna teroristička grupa nije preuzela odgovornost, ali

    je sumnja pala na kašmirsku islamsku terorističku grupu

    "Laškar-e-Tajeba", koja to poriče. Bombaj je finansijski centar

    savremene Indije.

    2007 - Pakistanske snage bezbednosti proterale su

    naoružane verske ekstremiste iz Crvene džamije (Lal Masdžid) u

    Islamabadu, okončavši tako osam dana dugu opsadu i ulične sukobe

    u kojima je poginulo više od 80 ljudi. Vojska je prethodnog dana

    napala medresu kako bi isterala ekstremiste koji su navodno držali

    oko 150 talaca, među njima žene i decu. U napadu je poginulo devet

    vojnika i više od 50 ekstremista, uključujući vođu radikalnih

    islamista protalibanskog sveštenika Abdula Rašida Gazija.

    2008 - Uneskov komitet za svetsku baštinu uvrstio

    je na svoju prestižnu listu 27 novih lokaliteta iz čitavog

    sveta, od Papue Nove Gvineje (Kuk) preko Saudi Arabije (Al Hidžr)

    do tri ostrva arhipelaga Vanuatu ili istorijskog jezgra San Marina.

    2008 - Španski poslanici izrazili su podršku posebnim

    pravima velikih majmuna (na život i slobodu). Reč je o prvom

    poznatom slučaju da neko nacionalno zakonodavstvo takva prava

    dodeljuje životinjama.

    2008 - Umro je Majkl Debejki, američki hirurg, inovator u oblasti hirurgije srca i krvnih sudova. Debejki je još tokom studija usavršio i dizajnirao neke medicinske instrumente. Razvio je veštačko srce i srčane pumpe neophodne prilikom presađivanja. Svetski poznat hirurg, radio je kao profesor Bejlor fakulteta u Hjustonu, kao i direktor čuvenog "Centra za srce".